નિબંધ એટલે કોઈ એક વિષય પર ક્રમબદ્ધ, મુદ્દાસર અને સ્પષ્ટ રીતે પોતાના વિચારો, માહિતી, તર્ક અને ઉદાહરણો સાથે લખાયેલું ગદ્યલેખન. અંગ્રેજીમાં તેને Essay કહેવામાં આવે છે.
સરળ વ્યાખ્યા
કોઈ એક વિષયને કેન્દ્રમાં રાખીને તેના વિશે માહિતી, વિચારો અને અભિપ્રાયને વ્યવસ્થિત રીતે રજૂ કરેલું લેખન એટલે નિબંધ.
સારા નિબંધના મુખ્ય લક્ષણો
- એક જ વિષય પર આધારિત હોય.
- શરૂઆત, મધ્ય અને અંત એમ ત્રણ ભાગમાં લખાય.
- ભાષા સરળ અને સ્પષ્ટ હોય.
- વિચારો ક્રમબદ્ધ અને તર્કસંગત હોય.
- જરૂરી હોય ત્યાં ઉદાહરણો, તથ્યો, કહેવતો અથવા અવતરણોનો ઉપયોગ થાય.
નિબંધના ત્રણ મુખ્ય ભાગ
- પ્રસ્તાવના – વિષયનો પરિચય.
- મુખ્ય ભાગ – વિષયનું વિસ્તૃત વર્ણન, માહિતી, ઉદાહરણો અને વિચારો.
- ઉપસંહાર – વિષયનો સાર અને અંતિમ નિષ્કર્ષ.
ઉદાહરણ
જો વિષય “સૌર ઊર્જા: વિશ્વનું ભવિષ્ય” હોય તો:
- પ્રસ્તાવના: સૌર ઊર્જાનો પરિચય.
- મુખ્ય ભાગ: ઉપયોગ, ફાયદા, પડકારો, ભારતની સિદ્ધિઓ.
- ઉપસંહાર: ભવિષ્યમાં તેનું મહત્વ અને નિષ્કર્
